Posted on

Beslenme Hastalıkları ve Sağlıklı Beslenme

 

HAZIRLAYAN : Doç.Dr.Mustafa ÖZTÜRK

   Beslenme Hastalıkları ve Sağlıklı Beslenme

Ne yiyoruz?

ü  SU

ü  Enerji kaynakları

ü  Karbonhidratlar

ü  Yağlar

ü  Proteinler

ü  Elektrolitler

ü  Sodyum, potasyum, klor

ü  Esansiyel amino asitler

ü  Histidin, lösin, izolösin, metionin, fenilalanin, treonin

ü  Esansiyel yağ asitleri

ü  Linoleik, alfa linoleik

ü  Vitaminler

ü  Suda çözünenler (B, C, Niasin, folik asit, Biotin)

ü  Yağda çözünenler (A,D,E,K)

ü  Mineraller

ü  Kalsiyum, fosfor, magnezyum, demir

ü  Eser elementler

ü  Çinko, bakır, iyot, selenyum, manganez, krom…

ü  Ultraeser elementler

ü  Aluminyum, bor, nikel, arsenik, lityum vs

Yediklerimiz bizi nasıl hasta ediyor?

  • Ø Yetersiz beslenme (+ yetersiz emilim)
  • Ø Fazla beslenme
  • Ø Gıdalardaki zararlı maddeler
    • Protein-enerji malnütrisyonu:

ü Geri kalmış, fakir ülkelerde çocuklarda önemli

  • Büyüme gelişme geriliği
  • Yaralar
  • Enfeksiyonlar
  • Organ yetmezliği
  • Ölüm
  • Mineral eksiklikleri : örneğin;
  1. Demir eksikliği:

ü Gelişmiş ülkelerde 45 yaş altı kadınlarda %15-50 arasında

ü Halsizlik, güçsüzlük, başağrısı, saç dökülmesi vs..

ü Çocuklarda büyüme-gelişme geriliği

ü Kadınlarda, gebelerde, emzirenlerde ihtiyaç artar

v Besinlerdeki demir emilimi ne kadar?

 

  • Karaciğerdekinin %30-40’ı
  • Kabuklu kuruyemişlerdeki %30’u
  • Dana ve koyun etindeki demirin %25’i
  • Tavuk ve balıktaki demirin %20’si
  • Yumurtadaki demirin %15’i
  • Kurubaklagillerdeki demirin %8’i
  • Yeşil sebzelerdeki demirin %8’i
  • Tahıllardaki demirin %4’ü

2.Vitamin eksiklikleri: Örneğin;

  • D vitamini eksikliği
  • Diet ve güneş ışığı ile
  • Kemiklerde zayıflık, kemik erimesi, kırıklar, çabuk yorulma, kas ağrıları, tetaniler
  • Çocuklarda kemik deformiteleri

3.Aşırı beslenme ile ilgili hastalıklar :

  • Obezite
  • Diabet
  • Koroner kalp hastalığı
  • Hipertansiyon
  • Kalp yetmezliği
  • İnme
  • Karaciğer yetmezliği
  • Kanser
  • Uyku-apne sendromu
  • Osteoartrit
  • İnfertilite

v Vücut kilosunun düzenlenmesi

ü Vücut ağırlığı çok sıkı kontrol altında tutulur.

ü Enerji alımı artsa da ağırlık sabit kalır

ü Aşırı beslenmeyi takip eden dönemde iştah azalır, kilo normale döner

ü Açlık ve takip eden kilo kaybından sonra iştah artar, kilo normale döner.

v İştah – kalori ilişkisi:

ü İnsanda yağ dokusu miktarı beyin tarafından algılanır.

ü Yağ dokusu↓→ Leptin ↓ → İştah↑

ü İştah kontrolü: İnsülin, kortizol, nöropeptid Y, kolesistokinin, ghrelin …

ü İnsanlar günlük enerji alımını dengeleyecek bir fizyolojik sisteme sahip değildir.

ü Yemek miktarı fizyolojik değil motivasyonla ve tatminle ilgili

v Porsiyon büyüklüğünün etkisi;

ü İnsanlar önüne ne kadar konursa o kadar yeme alışkanlığına sahip

ü Tabak büyürse kalori alımı artar

ü Tek öğünde %50 – 1000 kcal artış mümkün

ü Tabak ve porsiyon küçültme kilo kaybında etkili

v Yemek çeşitliliğinin etkisi ;

ü Yiyeceğin monotonluğu iştahı azaltır

ü Yemek türlerinin herbirine özgü tokluk farklıdır.

ü Öğünde tek tip gıda olması kalori alımını azaltır.

ü Sürekli aynı yemeğin yenmesi kilo kaybında etkili

ü Sosyal ortamın etkisi:

  • Birlikte yemek yenilen insan sayısı arttıkça, alınan kalori miktarı artar
  • Aile ortamında daha fazla yenir
  • Yabancıların yanında yemek miktarı azalır
  • Başkalarının ne kadar yediğinin bildirilmesi, iştahı sınırlar

v Reklamın etkisi ;

ü Televizyon seyretme süresi kiloyla ilişkili

ü Yiyecek reklamlarını seyreden çocuklar, başka reklamları seyredenlere göre daha fazla yiyor.

v Diğer etkiler;

ü Yemek yerken başka bir işle uğraşılırsa daha fazla yeniyor

ü Yemek görüntüsü engellenirse iştah azalır

ü Her gün tartılanlar daha çok kilo veriyor.

ü Gıda ne kadar lezzetliyse beyinde endocannabinoid sistem uyarılır ve haz duyulur.

ü Haz, bağımlılık yapar.

v Kalori kısıtlaması ;

ü Tüm kanserlerin %30’u beslenme ile ilişkili

ü Meyve ve sebzenin az, yağın fazla tüketilmesi

ü Yüksek kalorili diyet hayvanlarda kanserojen..

ü Kalorinin %40 kısıtlanması kanser oranını düşürüyor

ü Yaşam süresini %30-50 artırıyor.